DE LEIDSTER
 
'Het wapen van Baarderadeel' Hoewel 'Compostela' herleid moet worden tot 'grafveld', heeft het in de traditie de betekenis: "Veld van de Ster"gekregen. In verschillende teksten wordt gesproken over de Ster die de pelgrims leidt. Deze ster wordt vaak verbonden met Maria: "Stella Maris" Sterre der Zee.
De legende vertelt dat Maria persoonlijk Jacobus aanspoorde de weg naar het Finisterra te vervolgen. De "Ster"van Compostela heeft een wisselend aantal punten. Langs het Friese Jabikspaad is de zespuntige ster de meest voorkomende vorm. Deze ster wordt de Leidster of Noordster genoemd en is nadere uitleg waard.
In Jorwert staat "Het wapen van Baarderadeel". De Grietenij had vroeger twee rechtsgebieden: Baard en Jorwert, dus twee Leidsterren.
 
Het Hexagram
 
De zespuntige ster of het Hexagram verschijnt als "leidster" in een van de drie Friese wapens. Ook in Fries houtsnijwerk en in de makelaar van het ûleboerd wordt het hexagram toegepast.
De Zesster staat voor de vaste sterren, speciaal voor de vaste ster bij uitstek: de Poolster.
De Poolster of Noordster is het symbool van de orde. Alles verandert en beweegt; alleen de Pool staat - schijnbaar - constant op dezelfde plaats. Als we "polshoogte nemen" weten we waar we zijn. In Amerika draagt de Sheriff de zesster als symbool van zijn functie. Als hij verschijnt herstelt hi,j boven de partijen staande, de orde. "I am constant like the polar star" zegt Julius Caesar bij Shakespeare. "Poolster" is een van de titels van de keizer van China.
In Friesland is het Hexagram het symbool van de rechtspraak. Families die de leisster in het wapen voeren mogen als dorpsrechter zitting nemen.
 
"Hagal"
 
In de mythische kosmologie wordt de middenkolom van de wereldboom door de Poolster bekroond. Rond deze onzichtbare kolom is het heelal geordend. In verschillende kosmologieen wordt de melkweg met deze "columna centralis" verbonden.
De zesster of het zesspakige wiel wordt gelezen als de "Hagal" rune, de oerrune die zichtbaar wordt in het sneeuwkristal. Het is de paal in het midden van de hut, grondpatroon van de kosmos. Geen wonder dat de zesster of het zesspakige wiel vrijwel altijd te vinden is in de stam van de Friese en Saksische levensboom - makelaars op de daken.
 
Noordster
 
De zeevarenden worden in de donkere nachten op zee door de Noordster geleid. Volgens een Noordfriese legende kwamen de Friezen varend op deze ster naar de kust van de Noordzee. De Poldermolen bij Nij Altoena heette "de Noordster"; deze naam is overgegaan op de plaatselijke Christelijke School. Een bekend Bildts aardappelras heet "Bildtstar" de blauwe Zesster is het merkteken.
Sedert de Tweede Wereldoorlog wordt het Hexagram als "Davidster" sterk met Israël geïdentificeerd. Bij de Joden betekent het "Mazzel" geluk, volmaaktheid. Het "Magen David" (Schild van David) is opgebouwd uit twee driehoeken die de verbinding tussen twee tegenpolen b.v. vuur en water, hemel en aarde verbeeldt. Boven de zuiddeur van de Sint Joriskerk in Oosterbierum zijn beide tekens gecombineerd. Dit "zegel van Oosterbierum" is verwerkt in het Noordster-stempel op Zwarte Haan. Terugkerend uit Santiago kan de pelgrim zich veilig op de Leidster richten om Sint Jabik te bereiken.

 

JR van der Wal en G de Kuyer.