Jelsum
 
Jelsum is maar een klein dorp, even ten noorden van Leeuwarden. Voor de oorlog was Jelsum groter, maar veel woningen werden afgebroken vanwege de reconstructie van de weg Leeuwarden-Stiens en bijgebouwd is er weinig door de nabijheid van het militaire vliegveld.
Jelsum is een terpdorp, één uit een lange reeks van terpen die ontstonden op de oeverwal van de voormalige Middelzee. Het land ten oosten van het dorp, het Aldlân (het oude land) is oorspronkelijk onbedijkt land en het wegen- en slotenverloop is er bochtig, omdat dit de loop van de vroegere prielen en geulen volgt.
De trein stopt er al lang niet meer: het passagiersvervoer van de NV Friesche Locaal Spoorweg Maatschappij werd opgeheven in de jaren dertig. Een bom verwoestte het stationsgebouwtje in 1944. Wat nog rest is de spoordijk en de herinnering in het liedje Yn it Dokkumer Lokaeltsje, waarin het zo smûk (behaaglijk) zat.
De slotheer van Dekemastate, die faliekant tegen de aanleg van het spoor was, werd ter aarde besteld op 20 april 1901, de dag waarop de spoorbaan feestelijk geopend werd.
 
Dekemastate
Dit middeleeuwse gebouw met grachten en oprijlaan met prachtige lindebomen is uniek en kent een geschiedenis als weinig andere gebouwen in Friesland.
Ook het meer dan acht eeuwen oude kerkje met tufstenen elementen, de noordmuur waarin diverse bouwstijlen zijn te herkennen en de rozetten aan het plafond (uit de tijd voor de reformatie), is beroemd.