Wommels was indertijd het belangrijkste dorp in Friesland dat gewijd was aan Sint Jacob. Later is het de hoofdplaats van Hennaarderadeel geworden en nu van Littenseradeel. Wommels is gesticht als woonplek aan een slenk die door de kwelders stroomde waar nu de Franeker Vaart loopt.
In de terpen, waarop Wommels is gebouwd, zijn de oudste sporen van bewoning op de Friese klei gevonden. Ook Romeinse potscherven werden opgegraven.
De naam werd in de middeleeuwen als Womelinghe geschreven. Het dorp lag niet aan een grote weg. Vervoer van en naar het dorp zal vooral over water hebben plaats gevonden. Wommels was eeuwenlang een belangrijk centrum voor de handel in zuivelproducten. Het dorp was gunstig gelegen tussen Franeker, Leeuwarden en Bolsward. Het heeft een speciale band met Franeker vanwege de freulepartij, de belangrijkste jongenskaatsparij die een week na de P.C. wordt gehouden.
In het dorp woonden vanouds de adelijke families van de Jongema's en de Hottinga's, later de Staperts en de Van Sminia's. De Hottinga's voeren de Jacobsschelpen in hun wapen wat op de zee, de kruistochten of op de verering voor Sint Jacob kan wijzen.
De kerk die in de eerste jaren van de zestiende eeuw is gebouwd had, net als zijn voorganger Jacobus Mayor als Patroon. Het gebouw is hoofdzakelijk in gele baksteen opgetrokken. Het bij de restauratie teruggevonden zuidpoortje heeft een geblokt Moors profiel, bij uitstek passen bij een Jacobuskerk. (Net als in Zeerijp in Groningen).
De eerdere kerk was van turfsteen en is rond 1100 gebouwd. Kerken die aan Sint Jacobus waren gewijd behoren in de regel niet tot de oudste. De Apostel werd pas tijdens de Kruistochten belangrijk. Als schippersheilige of als patroon van de kruisridders kan hij naar de Friese Greidhoek zijn gekomen. Naast de "Donderzoon" had de kerk altaren ter ere van Jacobs grootmoeder Anna en zijn tante Maria. Opvallend is dat ditzelfde drietal ook vereerd werd in Franeker en later op het Bildt.
Na de reformatie kreeg Wommels één van de mooiste en tot heden best bewaarde protestantse kerkinterieurs. De preekstoel (het gezag) aan de zuidzijde, de herenbanken (de macht) aan de noordkant en daaromheen de stoelen voor het volk (de vruchtbaarheid). Aan de muren vindt men rouwborden uit verschillende perioden. Op het westen het orgel daterend van voor de reformatie.
Het Hottingawapen met de drie Jacobsschelpen is in hout te zien bij de opgang van de preekstoel en op de koperen bal van de leuning uit 1661.
Op het in 1961 op voorstel van Ds. J.J. Kalma ontworpen zegel van de Hervormde Kerk zien we de oude patroon onderweg door de Greidhoek.
In 1999 ontwierp Jelle Terluin van de Fryske Rie fan Heraldyk een dorpswapen. De drie groene terpen met een kaatspartuur boven de halve maan van de familie Van Sminia. Daarboven in goud twee zwarte Sint Jacobsschelpen (Hottinga) aan weerskanten van een rode roos (Jongema).
De zwarte Jacobschelpen worden als kleurinversie (omkering wit-zwart) beschouwd maar kunnen ook als azabaches (schelpen in git) worden gezien. De roos is het symbool van het doel van de pelgrimstocht en de liggende halve maan van de Islam passen - onbedoeld - goed in de Jacobussymboliek. In de vlag is de Jacobsschelp in rood uitgevoerd, naast roos en leidster. Dit laatste symbool geeft aan dat Wommels hoofdplaats van de gemeente is.