Jacob, de schippersheilige

Jakobus, de Schipperspatroon


Jacobus Major mag zich verheugen over een groot aantal patronaten; pelgrims en reizigers in het algemeen, graanboeren en armen, hoedenmakers, apothekers en drogisten. In Noord-Europa is hij ook van belang als Schipperspatroon.
In Friesland maar vooral ook in de Hanzesteden, is Jakobus beschermheilige van de schippers. Dit Patronaat kan ontleend zijn aan verschillende verhalen en tradities. Op de eerste plaats waren de zonen van Zebedeus vissers en daarmee bekend met het varen op het meer van Galilea. Op de tweede plaats neemt de Gouden Legende het verhaal over van de wonder-baarlijke overbrenging van het lichaam van Jakobus van Jeruzalem naar Galicië. Engelen zorgden voor een veilige overtocht. Bij aankomst in Galicië viel een van de begeleiders in zee en kwam uit de golven naar boven, geheel bedekt met schelpen. Tenslotte staat in het Liber Sancti Jacobi, in het boek der mirakelen, het verhaal van de Friese zeeman - strijder die door Jakobus persoonlijk van de zeebodem werd opgedoken. Dit verhaal kan de populariteit van Jakobus als schippersheilige in onze streken bevorderd hebben.

HET BOEK VAN SINT JAKOBUS - HET BOEK VAN CALLIXTINUS
BOEK II
MIRAKEL VII

OVER DE SCHIPPER FRISONUS ("DE FRIES") DIE, UITGERUST MET HELM EN SCHILD, DOOR DE APOSTEL UIT DE DIEPTE DER ZEE WERD WEGGESLEURD, IN HET JAAR DES HEREN 1101

IN HET JAAR VAN DE MENSWORDING DES HEREN 1101 BRACHT EEN SCHIPPER GENAAMD FRIES, EEN SCHIP VOL PELGRIMS DIE BEGEERDEN NAAR HET GRAF DES HEREN IN HET LAND VAN JERUZALEM TE GAAN OM TE BIDDEN, OVER ZEE.
TOEN KWAM DE SARACEEN, AVITUS GENAAMD, AANZETTEN OM TE VECHTEN WANT HIJ WILDE ALLE PELGRIMS GEVANGEN MEENEMEN NAAR HET LAND VAN DE MOABITEN

TOEN DE SCHEPEN, DAT VAN DE VIJANDEN EN DAT VAN DE CHRISTENEN, BIJ ELKAAR KWAMEN EN ZE DAPPER VOCHTEN, VIEL DE FRIES, UITGERUST MET EEN IJZEREN MALIËNKOLDER, HELM EN SCHILD, TUSSEN DE SCHEPEN IN DE DIEPTE VAN DE ZEE.

DOOR GODS BARMHARTIGHEID WEER BIJ BEWUSTZIJN GEKOMEN, BEGON HIJ IN ZIJN HART DE HEILIGE JACOBUS AAN TE ROEPEN MET DEZE WOORDEN: "ROEMRIJKE EN GROTE JAKOBUS, EN MEER DAN IK MAG ZEGGEN, ALLERSTERKSTE APOSTEL, MET MIJN ONWAARDIGE MOND HEB IK UW ALTAAR GEKUST, WEES ZO GOED AL DE MIJ TOEVERTROUWDE CHRISTENEN EN OOK MIJ TE BEVRIJDEN."

METEEN DAAROP VERSCHEEN IN DE DIEPTE VAN DE ZEE DE HEILIGE APOSTEL, GREEP HEM BIJ DE HAND EN BRACHT HEM GEZOND EN WEL TERUG. TERWIJL ALLE AANWEZIGEN HET VAN HET BEGIN TOT HET EINDE KONDEN VOLGEN, ZEI HIJ INEENS TEGEN DE SARACEEN: "ALS GIJ DIT SCHIP MET CHRISTENEN NIET LAAT GAAN, ZAL IK U EN UW GALEI IN HUN MACHT GEVEN." TOEN ANTWOORDDE AVITUS HEM" "ROEMRUCHTE HELD, IK WIL GRAAG WETEN WAAROM GIJ U ZO INSPANT OM MIJ MIJN BUIT AF TE NEMEN? GIJ ZIJT TOCH NIET DE GOD VAN DE ZEE, DAT GIJ HET HIER TEGEN MIJ OPNEEMT?" DE APOSTEL ANTWOORDDE HEM: "IK BEN DE GOD VAN DE ZEE NIET, MAAR EEN KNECHT VAN DE GOD VAN DE ZEE. IK HELP MENSEN IN NOOD, DIE TOT MIJ ROEPEN, ZOWEL OP ZEE ALS OP HET LAND. ZO WIL GOD HET. OP SLAG RAAKTE DOOR DE MACHT VAN GOD EN DE HULP VAN DE HEILIGE JAKOBUS HET SCHIP VAN DE SARACENEN DOOR EEN HEVIGE STORM IN GEVAAR, HET SCHIP VAN DE CHRISTENEN KWAM, DOOR GODS TOEDOEN, ONDER LEIDING VAN DE HEILIGE JAKOBUS OP DE PLAATS VAN BESTEMMING.

EN DE FRIES HEEFT NA ZIJN BEZOEK AAN HET GRAF DES HEREN IN HETZELFDE JAAR NOG DE HEILIGE JAKOBUS IN GALICIË BEZOCHT.

Dit "zevende Mirakel" werd niet door Jacobus de Voragine overgenomen in zijn zeer invloedrijk verzamelwerk de "LEGENDA AUREA" Deze "Gouden Legende" stond in de boekenrij van de Sint Maartenskerk in Franeker. Of er zich van het 'Boek van Sint Jakob' een copy in de Friese landen bevond is niet met zekerheid te zeggen. Wel zegt de epiloog van Boek, de Pelgrimsgids:

"DE KERK VAN ROME HEEFT DIT BOEK ALS EERSTE DANKBAAR AANVAARD. OP TAMELIJK VEEL PLAATSEN WERD HET OVERGESCHREVEN, TE WETEN IN ROME, JERUSALEM, ITALIË, IN DUITSE EN FRIESE LANDEN, MAAR VOORAL IN CLUNY."

Overstromingen, burgeroorlogen en vooral de reformatorische zuiveringen hebben de friese Middeleeuwen tot een schijnbaar 'schriftloze cultuur' gemaakt. Nawerking van deze legende kan zijn dat de Apostel zich in Friesland en breder in geheel de Noordduitse laagvlakte en de Hanzesteden heeft ontwikkeld tot Schippersheilige.