Noordwest-Overijssel
Noordwest-Overijssel, -de Kop van Overijssel-, is een waterland met de
fraaie natuurgebieden De Weerribben en De Wieden.
Na de IJstijd vormde zich in de laaggelegen plassen en moerassen van
Noordwest-Overijssel laagveen uit de resten van planten. De eerste
landbouwers in dit gebied vestigden zich omstreeks 900 op hoge
keileemruggen zoals bij Barsbeek.
Vanaf de twaalfde eeuw ontgonnen kolonisten het veen voor veeteelt en
landbouw. Door ontwatering ging de grond inklinken, waardoor het
alleen nog maar geschikt was voor grasland.
In de Middeleeuwen ontdekte men dat turf een goede brandstof was. In
West-Nederland groeide de vraag naar turf. De eerste grootschalige
vervening vond vanaf de zestiende eeuw plaats in de Wieden. De
vervening was eerst nog niet aan regels gebonden. Om zoveel mogelijk
turf te kunnen winnen werden de legakkers waarop het veen gedroogd
werd smal gehouden en werden de stroken waar het veen werd afgegraven,
de latere petgaten, breed gemaakt. Bij stormen werden de te smalle
legakkers weggeslagen en ontstonden grote plassen of wieden.
Bij de latere ontginning van de Weerribben werden de ribben of
legakkers voldoende breed gehouden, zodat ze bij storm niet werden
opgeslokt door de weren of petgaten.
Om het turf te kunnen vervoeren werden kanalen en grachten gegraven.
Blokzijl was tot in zeventiende eeuw de belangrijkste overslagplaats
en doorvoerhaven van turf naar Holland. De economie bloeide op de
turfgraverij en de handel. In de negentiende eeuw kwam hieraan een e
ind. Naast de turfgraverij leefde de bevolking van landbouw, visserij
en rietteelt.
Thans vormen toerisme en waterrecreatie de belangrijkste inkomsten
bron voor de Kop van Overijssel. Ook wordt er nog steeds riet geteeld:
het Kalenberger riet wordt gebruikt voor het dekken van rietendaken.
De streektaal
Het dialect dat gesproken wordt in de Kop van Overijssel lijkt op het
Stellingwarfs uit Zuidoost-Friesland. Mogelijk hebben in het verleden
kolonisten uit Stellingwerf zich gevestigd Noordwest-Overijssel.
Het onderstaande gedicht in het "plat Overijssels" beschrijft de
wandelroute door de gemeente IJsselham.
Ut Jabikspad
Veur deurzetters en volholders is disse tocht,
Ze word'n van ut noord'n naor de zunne e brocht
Deur polders, langs weid'n, boss'n en hei,
Now 't is hier volop, as een pracht schilderij.
Wey bin inmiddels in Overiesel an e laand,
Mit bloem'n en voegels rondom an de kaant.
Ut dorpie is old, wel zoen achthonderd jaor,
't Leem was hier vroger niet rieke en zwaor.
Bekiek de olde gevels, en luuster naor de rust,
Pruuf de sfeer, neem de tied, dat kan gerust.
Nao ut dorp een bospad, op weg naor 't moeras,
Wat vrogger veur leek'n best gevaorlik was.
Ik road joe, gebruuk joe'n oog'n en oor'n hier goed,
Want dit is een streek, die zet je in gloed!
Voegels en bloem'n die ziey hier volop,
Leup ie eerst krom, now gaoi weer rechtop.
In 't dorpie, waor nou joe'n voet'n 't skulpepad tred'n,
Wordt rondom ut beste riet van Nederlaand e sneed'n.
Vrogger was ut turfstikk'n de bron van't bestaon,
Now wordt er meer an de riethaandel daon.
Nao Kaelenbaarg, deur 't moeras naor Nederlaand,
Zo hiet dit plak, waor ay now bin an e laand.
Dit is de greens van dit mooie gebied,
Verder een goeie reis nog, en geniet!
Jantje Brouwer-Middelhof
