Het Bildts
De gemeente het Bildt grenzend aan de Waddenzee, ligt in de vroegere
monding van de Middelzee die tot in de tiende eeuw Friesland tot aan
de lijn Sneek-Bolsward in tweeën deelde in Westergo en Oostergo. Daarna
werd de Middelzee stukje bij stukje ingepolderd. Tot ongeveer 1300 was
de Middelzee terug gedrongen tot de lijn Beetgum-Stiens.
De gemeente het Bildt bestaat uit globaal drie polders, die door de
opeenvolgende dijken duidelijk in het landschap herkenbaar zijn. De
oudste polder is het Oudbildt dat ontstond door de aanleg van de
Oudebildtdijk in 1505 is ontstaan. De Nieuwebildtdijk is in 1600
opgeworpen waardoor het Nieuwbildt van de zee werd afgeschermd.
Oostelijk van Zwarte Haan werd in 1715 de huidige zeedijk aanlegd,
daarmee voltooiden de Bildtpôlen de definitieve grens met de Waddenzee.
Aan de eerste inpoldering in 1505, uitgevoerd door bedijkers uit
Holland, Brabant en Zeeland en "diverse andere naciën" heeft
het Bildt zijn taal te danken: een mengtaal van oud Nederlands met
sterke Friese invloeden. Dit toch sterk van het Fries afwijkende
dialect wordt tot op de dag van vandaag gesproken, er worden boeken in
het Bildts geschreven en de meeste toneelverenigingen brengen hun
jaarlijkse toneelstuk in het Bildts.
Foor wie't op 't Bildt komt binne d'r 'n prot saken die't opfâle.
't Eerste is dat de drie dorpen na Hailigen noemd binne. Toegelyk met
'e bediking in 1505 worden op 't plak fan de drie dorpen werkkampen
foor de bedikers boud, die't Wijngaarden, Altoenae en Kijfhûeck kwammen
te hiten na de plakken der't de bedikers wegkwammen. Na 'n paar jaar
worden in die kampen kerken boud, wijd an Sint Jabik, Sint Anne en ôns
Lieve Frouwe. Na Ferloop fan nag gyn hondert jaar waren de
oorspronkelike dorpsnamen ferdwenen en hiten de dorpen St.-Jabik,
St.-Anne en Froubuurt.
De tweede bisonderhyd is dat de diken (wegen) op 't Bildt hest allegaar
recht binne en noord-súd en oast-west anlaid binne. Ok de stikken lând
binne rechthoekig ferkaveld; de eerste rechthoekige, planmatige
ferkaveling in Frieslând.
Ok kin 't Bildt 'n ôfwikende form fan 'e plaatsen (boerderijen).
"Winkelhaakplaatsen" worre deuze plaatsen noemd at 'e skuur haaks op
't huus staat.
