Jorwerd, 1 juni 2002

Leeuwarden - In de middeleeuwse Radboudkerk in Jorwerd wordt vandaag de foto-expositie Sporen van God door Jorwerd van Monique Wijffels geopend. Zij wandelde lang het Jabikspaad, de enige religieus-historische route door Fryslân, en maakte een fotografisch verslag van de pelgrimage. "Pylgerje is ferwûnderjend, romantysk, ferstiljend en heilsum, mar kuierje lâns it Jabikspaad, sa ticht by hûs, is noch folle yntinser", vertelt ze.

Op de vraag of ze even tijd heeft voor een interview antwoordt Monique Wijffels lachend: "Jawis. Ik bin op 't lêst pilgrim, dat ik bin net sa hastich". De 44-jarige Bildtse is een echte pelgrim: vol reisverhalen, een grote Jacobsschelp om haar hals en een prachtige zelfgemaakte houten wandelstok, ingelegd met kleurige steentjes uit Spanje, een echtus-visje en een kruisje.
Monique Wijffels groeide op in Dronrijp. Ze kreeg een katholieke opvoeding. Via een studie Nederlands en gezondheidskunde en gezondheidskunde kwam ze aan de Katholieke Theologische Hogeschool in Utrecht waar ze bevrijdingstheologie studeerde. Monique: "Yn dy tiid gie ik faak nei in kleaster om wat tsjinwicht oan dy st'dzje te jaan. Dêr moete ik Pater Amandus, in cisterciënzer mounts dy't ek dichtet. Hy hat my hiel bot ynspirearre." Ze laat een portret van hem zien dat ze zelf schilderde als eerbetoon aan haar inspirator. Door de ontmoeting met Pater Amandus kwam ze weer bij de bronnen van haar geloof, vertelt ze. "Hy hat my leard datst dy inerlik frijmeitsje moast om God wer yn dy wurkje kinne te litten".
In het dagelijks leven is Wijffels werkzaam in de geestelijke gezondheidszorg. Vijftien jaar geleden begon ze met fotograveren, uit liefhebberij. Ze werd "ontdekt" door een Russische kunstenaar die haar uitnodigde haar werk in Rusland te exposeren. Dat werd haar debuut. Sindsdien exposeert ze regelmatig. Wijffels: "Fotografearjen is foar my ûntspanning. Ik meitsje altiid foto's tidens myn tochten. Spontaan, fan út in inerlike belibbing."
Het initiatief om een fotoserie van het Jabikspaad in Fryslân te maken, kwam van haarzelf. "Foar dizze tocht hie ik al 1200 kilometer rûn op pylgerrûtes yn Frankryk, oant Nancy ta. Om't ik allinnich yn 'e simmer yn Frankryk rinne kin, woe ik yn 'e winter en maaityd hjir tichter by hûs kuierje. en wêrom dan net oer it Fryske Jabikspaad?"

Jorwert

Monique maakte kennis met de hervormde predikant rienk Klooster uit Jorwert, die haar uitnodigde de foto's in de kerk van Jorwert te exposeren. Niet veel later diende de Stichting Alde Fryske Tsjerken zich aan, die in 2002 een cultureel maandprogramma Jorwert in de schijnwerpers organiseerde, waar de fotoserie van Monique Wijffels prachtig in zou passen. "Dat like my in noch better plan. Mei dûmny Klooster haw ik de titel fan de eksposysje betocht. Sporen van God door Jorwerd: de rûte giet troch Jerwert en de spoaren fan de âlde pylgers rinne noch altyd troch dat doarp: God is net út Jorwert wei, om sa te sizzen."
Het Jabikspaad is onderdeel van een pelgrimsweg die dwars door Europa voert: van Sint Jacobiparochie naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela. Het Jabikspaad is het deel dat loopt van Sint Jacobiparochie tot het Overijsselse Hasselt. De route "bovenlangs" loopt via de Waddenzee, Stiens en Leeuwarden naar het zuiden. De tocht "onderlangs" gaat via Franeker en Jorwerd naar Irnsum. Hier komen de beide wandelpaden samen.
Twee jaar geleden, op een winterse oudejaarsdag in 2000, begon Wijffels de tocht, samen met haar pelgrimsgenoot. De foto's zijn voornamelijk in de winter en in het voorjaar genomen, wat een verstilde sfeer oproept. Ze fotografeerde op een bijna tastbare wijze het landschap en de luchten onderweg, de middeleeuwse kerken op de route, huizen en boerderijen. Monique: "De taskôger moat it gefoel krije de pylgertocht sels te rinnen. Fiele hoe desolaat in lânskip is en hoe kâld it wie en de maityd rûke. Dát wol ik oerbringe."
De route is nog niet toeristisch. Er is weinig horeca onderweg en het pad loopt over ongebaande wegen en soms dwars door weilanden. "Dochs is it Jabikspaad dé religieus-histoaryske rûte yn Fryslân", vertelt wijffels. "It moaie fan dizze rûte is datst pylgerjen sa ticht by hûs dwaan kinst. Dat wurket hast noch sterker as in pylgerreis fier fuort. It religieze aspekt haw ik hiel yntins belibbe, foaral yn de stilte. Mar ek de ferwûndering oer it lânskip dat eins sa eigen is. It leit der mar en hast it foar dyn gefoel altyd wat lizze litten. Mar ek it histoaryske aspekt fan de tocht is hiel wichtich. Net allinnich de skiednis fan lang lyn, mar benammen dyn eigen skiednis. Ik haw oeral lâns it paad wol oantinkens oan myn ferline. It Bilt ken ik hiel goed. Us heit hie dêr in flaaksfabryk. Dêrlâns te rinnen dat die my wol wat. Ast yn in gebiet rinst wêrst wei komst, dan rekkest de essinsje fan de dingen dyst meimakke hast. Sa kinst it ferline ferwurkje en it in plakje jaan".

Prestatie

Pelgrimeren is tegenwoordig, volgens Wijffels, vooral op prestatie gericht. Wandelen is immers "in". Waren de oorspronkelijke pelgrimsroutes bedoeld om je los te maken van wereldse zaken, de moderne pelgrim - vooral de Nederlandse - kleedt zich in dure outdoor-kleding en schaft zich dito wandelaccessoires aan. Sommige wandelaars lopen pelgrimsroutes als een soort sport, anderen pelgrimeren als overgang van de ene levensfase naar de andere om na te kunnen denken over hun leven. Monique Wijffels: "It pylgerjen hat hieltyd in oare diminsje krige. Earst wie it foar de adel en de geastliken, doe as boetedwaning en letter foar misdiedigers om harren sûnden te oertinken. Hjoed de dei is it mear út in romantysk besef en om nei te tinken oer it libben. Mar pylgerjen is net yndividualistysk. Jo moatte júst yn ferbining stean mei de oar. In mienskip foarmje."

Taboe

"De trochsnee Hollânske pylger is fierstente bot op syn eigen 'ikje' rjochte", stelt ze. "Dat je sa'n tocht rinne út religieuze oerwagings of om God te moetsjen, dêr moatte sy neat fan hawwe. Krekt as rêst dêr in soarte fan taboe op. Dochs is it noch hieltyd in pylgrim rûte wêryn't God in plak krije moat".
Monique Wijffels wil de route graag onder de aandacht brengen maar mensen moeten volgens haar wel tot rust kunnen komen. "It Jabikspaad lient 'm dêr hiel goed foar. Kuierje is in yntinsere belibbing as bygelyks fytse. It giet stadiger, kinst assel folle better yn dy opnimme. Benammen op it Jabikspaad kinst lekker wat mimerje. It is sa moai om dêr de tiid foar te nimmen. Pylgerje is dêrom ek hiel heilsum", vindt Wijffels. "De oplossing foar fragen oer dyn libben leit tichtby. Nim gewoan dyn kuierstôk en rin. Leafst troch bekend gebiet. Troch datst yn dyn eigen omjouwing bist, rinst yn dy fertroude kontekst wêryn't de dingen fansels helder wurde".

Bron: Friesch Dagblad