DE JACOBSSTAF
In de Leeuwarder Courant van 28 december 2000 staat een artikel over
het Eisinga Planetarium in Franker. Conservator Henk Nieuwenhuis
vertelt onder andere over bijzondere stukken in het museum vanwege
het verhaal er omheen.
"Zo kom je wel vaker op vreemde wijze aan dingen. dat geldt ook voor de
Jacobsstaf. Ik hield een voordracht in Leeuwarden en tijdens de pauze
kwam er een oud dametje naar mij toe die me vertelde dat ze thuis nog
een Jacobsstaf had. Haar moeder gebruikte het ding altijd om er het
bed mee glad te strijken. Ik vroeg haar er heel zuinig mee te zijn,
omdat zo'n Jacobsstaf heel waardevol is. Maar dat wist ze. En als u hem
ooit weg zou doen, zou u dan ook aan het Planetarium willen denken,
vroeg ik haar. Twee jaar later kwam ze op een zaterdagochtend binnen
stappen met een grote plastic zak met daarin die Jacobsstaf. Terwijl
ze hem mij overhandigde zei ze: 'Hij is voor u.'"
"De Jacobsstaf, omstreeks 1780 gemaakt door de beroemde Amsterdamse
instrumentmaker Johannes van Keulen, is gebruikt tot in de 18e eeuw.
Op iedere zijde van die ebbenhouten lat staat een graden verdeling
die past bij een van de latten die er dwars op geschroefd kunnen
worden. Je zet die stok voor je oog en dan schuif je die lat tot je
bijvoorbeeld de horizon en de zon hebt en dan lees je precies de hoogte
af. Er zijn er niet zoveel meer van, want als ze kapot gingen werden
ze weggegooid."