EEN KUNSTWERK IN SINT JABIK
In Friesland werd in 1998 op verschillende wijzen herdacht dat het 500 jaar geleden een einde kwam aan de veel geroemde en veel misprezen "Fryske Frijheid" Een primitieve vorm van democratie die, met de boerenrepublieken in de Zwitserse Alpendalen, binnen Europa een uitzonderlijk politiek systeem vertegenwoordigde. Helaas veranderde de "democratie" in een zelfvernietigende vetenmaatschappij.
De Duitse keizer, die als opvolger van Karel de Grote door de Friezen als enige Heer erkend werd, zag vooral om financiële redenen, met lede ogen de ondergang van de welvarende Friese landen aan. In 1498 verkocht hij de Friese terrae "landen" aan Hertog Albrecht van Saksen bij wie hij om meerdere redenen in de schuld stond. Deze Albrecht vestigde zich in de oude Friese ceremoniële hoofdstad Franeker. Een van de eerste ingrijpende beslissingen van de Hertog was het zich persoonlijk toe eigenen van het grote kweldergebied in noord - west Friesland " de Bildtlanden" genaamd. De rechten van de kloosters en andere oude machthebbers werden daarbij gebruuskeerd.
Op 22 juli 1498 werd in Freiburg in Breisgau de overdracht van de Bildtlanden aan de Hertog officieel bezegeld. Het Bildt kreeg op die dag een eigen rechtspositie binnen Friesland. De Hertog nam in de daaropvolgende jaren de inpoldering van het Bildt stevig ter hand. Hij riep daarbij de hulp in van edelen en burgers uit de omgeving van Dordrecht.
In 1507 kwam de machtige Bildtdijk gereed en drie dorpen werden gesticht: Wijngaarden, Altoena en Kijfhoek met als kerkpatronen: Jacobus Major, Sint Anna en Onze Lieve Vrouwe. Grootmoeder in het midden, aan haar linkerhand de dochter en rechts de kleinzoon; Jakobus, de Zoon van de Donder, de favoriete apostel bij de Friezen, die in de Franeker hoog vereerd werd. Een groot deel van het dorpsgebied gaf de Hertog aan Franeker. Tot op heden zijn dit "de Franeker landen".
Bovendien was Sint Jacobus als een "Christelijke Ceres" de patroon van de graanbouw. Met Sint Jakob en Sint Anna begint de graanoogst in dit akkerbouwgebied. Al spoedig verdwijnen de Hollandse namen van de dorpen en nu zijn hun volksnamen Sint Jabik, Sint Anna en Froubuurt. De naam Wijngaarden is vrijwel vergeten.
De meest onkerkelijke of calvinistische "bildtkers" hebben weinig met de heiligen. De plaatselijke verklaring van de dorpsnamen is dat het Bildt is ingepolderd door een rijke Hollandse heer. Zijn vrouw zou Jacoba geheten hebben en zijn dochter Anna de dames samen noemde hij zijn "lieve vrouwkens".
Sint Jacobiparochie kreeg in de begin van de twintigste eeuw bekendheid als centrum van opstandige landarbeiders. De tegenstellingen tussen arbeiders en boeren waren zeer scherp geworden. De liberaal denkende boeren hadden, evenmin als de socialistische arbeiders, enig vertrouwen in de christelijke kerk. Sint Jacobiparochie was een van de onkerkelijkste plaatsen van Nederland geworden. De grote neo-classicistische kerk die in 1840 gebouwd was werd in 1980 omgedoopt tot "Cultureel Sintrum: De Groate Kerk". De Hervormden sloten zich aan bij de Gemeente in Sint Anna. Het dorp heeft nog wel een florerende Gereformeerde Kerk.
Met het opleven van de Pelgrimage naar Santiago ontwaakte in Nederland ook de interesse voor dit "Nederlandse Santiago". Met enige regelmaat begonnen of eindigden Nederlandse pelgrims hun reis in het dorpje in het uiterste noordwesten van Nederland. Aanvankelijk ontmoetten zij enkel bevreemding bij de " Sintjabuursters". Langzamerhand is daar verandering in gekomen. Vooral de reis van Jan en Trude Dankert, het van huis uit democratisch-socialistische burgemeestersechtpaar van het Bildt op de fiets naar Compostela in 1994, uitgebreid verslagen in "De Bildtse Post", heeft de bijzondere relatie tussen het dorp en de stad in Galicië in de aandacht gebracht.
Begin van het Jabikspaad.
Verschillende Friese en Bildtse organisaties werken samen in het zo verantwoord mogelijk construeren van een wandel- en fietsroute door Friesland ter herinnering aan de oeroude band tussen de Friezen en de Donderzoon. Dit Jabikspaad verbindt Sint Jacobiparochie via de Jacobsstad Franeker met Zwolle. Langs IJssel en Maas sluit de Friese weg aan op het Europese wegennet. In 2000 werd in het kader van "Simmer 2000" de route gepresenteerd.
Op 22 juli 1998 werd in Sint Jabik de Bildtse route geopend met de onthulling van een kunstwerk dat het begin van de "Friese Connectie" markeert. Enkele bekende Friese kunstenaars zijn gevraagd een ontwerp te maken dat de band tussen Sint Jacobiparochie en de Europese pelgrimswegen kan markeren. Het ontwerp van Henk Rusman is door een brede commissie uitgekozen omdat het abstract is en tegelijk voldoende herkenbaar voor een langskomende pelgrim.
Hoofdmotief is een hoge boog van metaal die harmonieert met de prachtige classicistische kerk. De boog symboliseert de weg die zich perspectivisch versmalt in de oneindige verte. De weg naar de Jakobsstad in Spanje, 2700 kilometer verder. De voet van boog wordt gevormd door een hardstenen ruit. Een oud symbool van moeder aarde, ontleend aan de krimp scheuren in de opdrogende klei. Dit oerbeeld wordt overal zichtbaar in het "opbillend" slik achter de zeedijk. In deze 'klei' is het Europese logo van de pelgrimswegen gegraveerd.
De weg van dit Friese Finisterra, door de Bildkers bij voorkeur 'Initium Terra', het begin van de wereld genoemd, naar Finisterra in Galicië, verbonden door Pelgrimsweg van Sint Jakob, de Sterrenweg, werd zo zichtbaar gemaakt.
JR van der Wal
(Eerder verschenen in de "Jacobsstaf", geactualiseerd.)