Wa't reisen makket kin sterke stikken fertelle. It wûndebaarlikste ferhaal dat de pylgers nei Sint Jabik mei nei hûs nimme is dat fan de jongfeint dy't ophongen waard mar troch in wûnder it libben derôf redde. It thema sprekt alle minsken oan: in ûnskuldich minske wurdt ta de dea feroardiele mar de himelske gerjochtichheid grypt yn en de ombrochte jongfeint of jongfaam hâldt it libben. Foar de boetepylgers nei Santiago wie it in ferhaal dat harren hope op in nije kâns ûnder wurden brocht. It ferhaal spile him ôf yn Toulouse of yn Santo Domingo de la Calzada mar, neffens de sjongers op Skylge, ek yn Frjentsjer "bûten de poarte".

Klaas Dankert fytste mei syn frou Trude yn 1993 nei Santiago de Compostella. Hy fertelt yn "Fan Sint Jabik na Sint Jabik" it ferhaal fan 'de hongene dy't loskaam' sa troch oan syn Biltske lêzers:

"As wij de Kathedraal - fan Santo Domingo - inkomme is't eerste dat wy sien 'n lúkse kooi met twee hinnen, levend en wel. Der sit in lang ferhaal aan fast, mar te mooi om 't niet te fertellen:
 
In de twaalfde eeuw waren 'n hait en 'n mim met de seun op pelgrimstocht. Se sliepen in Santo Domingo. De dochter fan de keslain wort op slach ferliefd op'e seun, mar deuze fon dat niet passen by in pelgrimstocht en wees hur de deur.
't Maisy waar koegels en stopte 'n sulveren beker in syn tas. De andere offens worde de jonge foor 'n dief houwen en hij worde drekt ophongen.
De ouweloi gongen diepbedroefd feerder na Santiago en maanden later kwammen se op 'e weromrais weer deur Santo Domingo. Doe't se bij 't galgefeld kwammen sâgen se, dat hur seun nag leefde.
Se draafden soa hard dat se konnen naar 't hoofd fan de plisy, dy't krekt an't maal sat.
Fansels loofde-y gyn woord fan't hele ferhaal en saai: "At deuze twee hintsys (op syn bôrd) weer levend worre, dan loof ik jim". Op datselde stoit begonnen 'e hinnen te kakelen.
De jonge worde los sneden en de keslainsdochter in syn plak ophongen. Sônt die tiid sitte d'r in 'e kathedraal altyt twee hinnen of hanen."

Folle wiidweidiger wurdt it ferhaal ferteld troch Tjaard W. R. de Haan yn syn boek mei folksferhalen: "Water dat van zilver is" dat yn 1979 útkaam. Tjaard de Haan's heit wie fan Fryske komôf en fertelde graach oer it âlde heitelân. Ynspirearre troch syn heit, lit er de pylgers út Fryslân weikomme.

De pylger en syn soan hjitte Murk en Gjalt en komme út Gaasterlân. Hja libje yn de foar Fryslân sa beskamseme, wetteleaze tiid fan de Skieringers en de Fetkeapers. Op de Wyldemerk, de greate simmermerke by Harich, is it ta fjochterij kommen en Murk hat, sûnder dat er it wist, syn heit Asing deaslein. Pastoar Clemens stjoert him as boeteling nei "San Jago". Gjalt, syn soan, giet mei nei Spanje. Yn Tolosa is it merke en heit en soan wolle efkes yn it waar sjen, se binne al salang from west. Roxane, de dochter fan Rocardo, de kroechbaas fan de Sân Flieën, wol de oanfallige, ferlegen jonge út Fryslân mei syn mooie wite hier ferliede. Hja hat de bynamme "de fampier fan Tolosa en gjin man is foar har feilich. Murk krijt har bedoelingen yn de gaten en tongert: "Nee, nee, en nochris nee". Roxane jout it oer mar "mei in herte fol wraak en begeerte". Yn de nacht ferstoppet hja in gouden muntstik yn de bagage fan de heit. De oare deis, great trelit, de arrestaasje en de deastraf foar Murk.En dan giet Gjalt yn syn heite plak stean. Hy, in ûnskuldige jonge, sil as hy ombrocht wurdt, nei it himelryk gean, foar Murk, tekene troch bloedskuld, is der inkeld de hel as foarlân. De ûnskuldige jongfeint bringt sa foar syn heit it offer fan syn libben.De grize, wize rjochter beslút nei lang berie de soan op te hingjen. Yn it midsieuwske tinken gyng it ivich heil foar it tydlik en tige nuodlik libben hjir op ierde.

As Murk nei seis en tritich dagen werom komt en bûten de stedspoarte fan Tolosa nei de galge strompelt, sjocht hy dat de eagen fan Gjalt striele en: "het ging door zijn hart, als balsem en zwaardslag wat hij toen hoorde, half zingend in de taal van "it Heitelân":

Ricardo en syn mansike dochter Roxane wurde op freeslike manier ombrocht en it folk ropt "Amen" mei't al op ierde, troch himelske tuskenkomst, rjocht dien is.

It ferhaal fan de Haan is, yn syn swier oansetten geilens en wredens, hiel wat rûger as de midsieuwske fertellingen werop it werom giet. Op it skutblêd fan it boek seit hy mei rjocht La Fontaine nei: "Der is neat of men fertelt it op allehande manieren."

As Peter Vermaat, de ferneamde Slappeterpster ferhaleferteller, de leginde anno 1997 ta libben bringt, binne de heiten de foute jonges. Peter fertelt hoe't Gjalt en Roxane elkoar moetsje yn de herberge en fereale op elkoar wurde. Murk is it der fanselts net mei iens en ferbiedt syn soan de omgong mei it Spaanske famke. Ricardo ferstoppet it jild yn Murks bagage om syn dochter oan har frijer te helpen. Fanselts hat hy der net mei rekkene dat Gjalt foar syn heit troch it fjûr giet. Roxane wekket dagenlang skriemend ûnder de galge weroan har leafste hinget. As Murk werom komt út Santiago en Gjalt noch blykt te libjen, stjert Ricardo oan in hert- oanfal. Roxane reisget mei har freun en syn heit nei Gaasterlân en it jonge pear trout. Dat der yn Fryslân, speciaal yn Gaasterlân, neist al dy kreaze blondines, sa no en dan ek sokke kreaze swarte famkes omstappe komt, neffens Peter, omdat de fekansjeleafde tusken Gjalt en syn Roxane net sûnder resultaat bliuwn is.

Pylgers, underweis nei Swarte Hoanne kinne it net litte en ferbyn dat bist mei de Brette Hoanne fan Santo Domingo. Werom soene Gjalt en Roxanne dat bewiis fan harren wûnder net meifierd hawwe nei it Heitelân?

Te Franeker buiten de Poort.

Net allinne Roxane mar hiel de histoarje fan de ûnskuldige oan de galge, wurdt nei Fryslân helle yn de ballade "Daar buiten in die velden" sa't dy troch Jaap Kunst op Skylge fêstlein is en noch altyd songen wurdt. It is de froulike pendant fan de Pendu dépendu " de hongene dy't loskaam" en wie yn it ferline yn hiel West Europa bekind. Hiel it plot is hjiryn feroare. Moochlik hat it ferhaal in selstannige oarsprong en hawwe de leginde en it folksferhaal elkoar yn de rin fan de ieuwen op elkoar ynwurke.

De ballade begjint sa:

De dochter fan it kastleinske krijt in net winske berntsje. Hja fermoardet it en leit it yn it bêd fan de tsjinstfaam. It ûnskuldige famke wurdt beskuldige fan bernemoard en ophongen " te Franeker buiten den poort". Op it fêstelân song men "te Frankfort" of "te Frankrijk", foar de sjongsters op Skylge wie "Franeker " grif bekinder en tagelyk fier genôch. As de jongfaam ophongen is komt har "soetelief" by de herberge. Hy kin der net by dat syn freundinne har sa misdroegen hat:

Hy jout syn hynder de spoaren en riidt nei it galgefjild. Sjoch de keine faam libbet, hja wurdt fan de galge helle en de "hoeren" wurde ombrocht. Net allinne op Skylge, yn hiel Fryslân wie it liet fanâlds as "En over een Groenelands Heide" bekind. Waling Dykstra neam it op yn syn "Doaze mei alde snypsnaren" en neffens Sietse Jan van der Molen yn "De Fryske Tjalk" stie it ek op it repertoir fan Peye Rasp, de lêste lietsjesjonger fan de Wâlden.

Oan't yn it midden fan dizze ieuw klonken sa de wurden fan de "rêdden hongene" oer Frys- lands bou en greiden as de keppel der skrepte yn hea en fjildfruchten:

De "evergreen" fan Sint Jabiks strjitten; oer de rêdding út de dea fan in ûnskuldich minskebern, hâldt de minsken yn de besnijing.